Bugun...
Bizi izleyin:


Orkun Yekdeş


Facebookta Paylaş









İran'da Türklük
Tarih: 05-09-2019 15:52:00 Güncelleme: 05-09-2019 16:05:00


İran asıllı değerli dostumun ifadesi bu yazıyı kaleme almama vesile oldu, bu ifade "İranlıyım ama Türk milliyetçisiyim!" cümlesiydi. İran, eski zamanlardan beri Türk yurdu olmuştur. Anadolu`nun Türkleşmesinden önce İran Türkleşmesi tamamlanmış ve Anadolu`nun Türkleşmesine önemli katkılarda bulunmuştur. İran Türklüğü ister halk edebiyatı ile ister inanç yönünden her zaman Anadoluya bir kaynak olmuştur. 900 yıl İran`a hâkim olan Türkler günümüzde de çoğunluğu teşkil etmektedirler. Tarih ve nüfus itibariyle İran aslında bir Türk ülkesidir. Fars azınlığının Türk çoğunluluğuna tahakkümü İran`da yaşanmaktadır. 32 milyondan fazla Türk İran`da yaşamaktadır. Türkler İran nüfusunun %50`sinden fazlasını oluşturmaktadırlar. Ancak özellikle Şah döneminde Fars dili ve kültürü etkisi altında kalmışlardır.  Azerbaycan Türkleri, tarih boyunca bir taraftan İran, bir taraftan da Rusya kıskacı altında olmuşlar. Çarlık Rusya Kafkasya`nın güneyine indiği dönemde, Azerbaycan`ın Kuzeyinden güneye kadar yirmiye yakın hanlık bulunmaktaydı. Bu hanlıkların arasında birliğin olmaması Rusistilasını kolaylaştırmıştır ve 1828 yılında yapılan Türkemençay antlaşmasıyla Azerbaycan ikiye ayrılmıştır. Azerbaycan`ın Kuzey bölümü Rusya toprakları içine alındı, Güney kısmı ise İran topraklarına ilave edilmiştir. Kuzey Azerbaycan bağımsızlığını elde etmiş olsa da, Güney Azerbaycan halkı İran sınırları içerisindedir.  1925 yılında yönetimi Kaçar Türklerinden devralan Pehlevi ailesi, 1979`daki İran İslam devrimiyle yerini bu günkü yönetime bırakmıştır. İran`ın her tarafına yayılan Türkler daha sonra İran baskıları üzerine üç bölgede yoğunlaşmışlar:  1. Kuzey Batı Türkleri (Azerbaycan Türkleri.) 2. Kuzey Doğu Türkleri (Horasan Türkleri).  3. Güney ve Merkez Türkleri (Kaşkay, Hamse ve İsfahan Türkleri). 1. Kuzey Batı Türklerini Afşar, Bayat, Begdili, Bayındır, Kıpçak, Halaç, Tekeli, Şamlı, Usanlı, İspirili, Kara Gözlü, Buçarlı, Ak Koyunlu, Kara Koyunlu, Rumlu, Ustaclu, boylarını oluşturmaktadır. Bu boylardan Kıpçak ve Halaçlardan hariç Oğuz boylarındandırlar.  2. Kuzey Doğu Türklerinin çoğunu Türkmenler oluşturmaktadır. Ayrıca Geraylı, Temirtaş, Çağtay, Celayir, Karşı Kuzey, Afşar ve Bayat boyları da bu bölgede yaşamaktadırlar. 3. Güney ve Orta İran Türklerinde Kaşkaylar, Hamseler, Huzistan Türkleri, Kirman Türkleri ve İsfahan Türkleri yaşamaktadırlar.  1. Türkmen Türkleri: Azerbaycan Türklerinden sonra en büyük Türk nüfusuna sahip olan Türkmen Türkleridir. İran`ın Kuzey Doğusunda yoğunlaşan Türkmenler, din ve bilim adamlarıyla da Türk kültüründe ve Anadolu`nun Türkleşmesinde büyük etkisi olmuştur. Dil bakımından İran Türkmen ağzı, Doğu Oğuz Türkçesinin devamı olup, Türkmen Türkçesinden çok, Batı Türkçesinin devamı olan Türkiye ve Azerbaycan Türkçesine yakındır.  Güney Azerbaycan`da Azerbaycan Türklerinin çıkardığı `İnklap Yolunda` adlı bir dergi, 1981-1988 arasında Türkmenler için `Galam Uca` adıyla 2 sayısı yayımlanan bir özel ek çıkarmıştır. Bu sayıda İran Türkmenleri hakkında tanıtıcı bilgiler verilmiştir. (Tulu, 1988, Akt. Özkan, 2003: 80).  2. Kaşkay Türkleri:  Soy olarak Oğuz Türklerinden gelen Kaşkay Türkleri, Hülagü Han zamanında Kaşgar`dan İran`a gelip yerleşmişlerdir. İran Türklüğünde Merkez Türklerden olan Kaşkaylar, Gomse, Burçin, Ramhormoz, Behbehan ve diğer kentlerde yaşamaktadırlar. Kaşkay Türkleri İran tarihinde Rıza Şah aleyhine ayaklanmaları ve Tahran`a çıkarma yaptıkları ile ün kazanmışlar. Ne yazık ki Rıza Şah onları önce silahsızlandırmış, daha sonra katliamlarına başladı.  Kaşkayların dilleri Oğuz grubu ve Azerbaycan Türkçesine yakındır.  3. Afşar Türkleri:  Afşar Türkleri İran`ın tarihinde Nadir Şah Afşar ile önemli bir yerleri vardır. Afşarların büyük çoğunluğu göçebe bir hayat tarzını sürdürmekte, belli bir bölümü ise tarım ve hayvancılıkla geçinmektedir. İran`ın geniş sınırları içerisinde dağınık ve düzensiz bir halde yayılmış olduklarından cemaat havasını oluşturmamışlardır. Afşarların bir bölümü Selçuklular ile birlikte Anadolu`ya gelmişler.  5.Halaç Türkleri: En eski Türk boylarından olan Halaç Türkleri bu gün İran`ın Tahran, Kum, Erak kentleri çevresinde yaşamaktadırlar. Bu Türkler 20. yüzyılın başlarında Minorski`nin Halaç Türklerinden yaptığı derlemelerle bilim dünyasına tanıtılmıştır(Özkan, 2003: 83). Halaç Türkleri Kum, Tefriş, Erak ve Silifçanın etrafında bulunan 50- 60 köyden oluşmaktadırlar. Halaç Türkçesi eski Türkçe ile ilgili bağlantıları bulunmaktadır. Birçok arkaik Türkçe sözlükler bu ağızda hala kullanılmaktadır.  6. Kaçar Türkleri: 1794`ten 1920-1925`e kadar İran`da hüküm süren Kaçarlar, İran tarihinde çok etkili olmuşlar. Zeki Velidi Togan, kaçarların Azerbaycan`daki en eski Türk uruğu olduğunu söylemekte ve Ağaçeriler adlı bir Türk boyuyla alakalı olduklarını belirtmektedir.  7. Karapapak Türkleri:  Karapapaklar, İran`ın Kuzey-batı bölgesinde Azerbaycan Türkleri içinde yaşamaktadırlar. Siyah astragan kalpak giydikleri için Karakalpak adlandırılmışlar. Sulduz kentinde ve çevresinde hala göçebe hayatı yaşamaktadırlar. Bu gün Türkiye`nin Kars ili ve ilçelerine bağlı 140 köy, Ağrı ve Sivas civarında da Karapapaklar yaşamaktadırlar. 


Bu yazı 2904 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
FOTO GALERİ
  • Manken
    Manken
  • Atatürk
    Atatürk
  • Fantastik
    Fantastik
  • Yurdum İnsanı
    Yurdum İnsanı
  • Bebişler
    Bebişler
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
  • İsmail Tunçbilek Derdin ne
    İsmail Tunçbilek Derdin ne
  • Aytaç Doğan İç Benim İçin
    Aytaç Doğan İç Benim İçin
  • Neşet Ertaş Evvelim Sen Oldun
    Neşet Ertaş Evvelim Sen Oldun
  • Kubat Ötme Bülbül
    Kubat Ötme Bülbül
  • Osmanlı
    Osmanlı
  • Osman Zeki Öner
    Osman Zeki Öner
VİDEO GALERİ
YUKARI